BBDSO’nun Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk’ü anma konserinde, klasik müziğin Avrupa ve Türk kültürü arasındaki zengin etkileşimini sahneye taşıyan özel bir konser programı sanatseverlerle buluşuyor. Şef ve solistliğini uluslararası alanda tanınan keman sanatçısı Önder Baloğlu’nun üstleneceği “Atatürk’ü Anma Konseri” yarın (Perşembe) akşam Merinos Atatürk Kongre ve Kültür Merkezi Osmangazi Salonu’nda saat 20.00’de gerçekleşecek.
Konser ile ilgili çeşitli kaynaklardan birkaç not derledim. Sizlerle paylaşıyorum.
Konserde dinleyeceğimiz ilk eser Alla Turca/Kahvenin Avrupa Yolculuğu. Viyana’yı kuşatan Sadrazam Kara Mustafa Paşa liderliğindeki Osmanlı ordusu 1683 yılında ancak Polonya Kralı Johann III. Sobieski liderliğindeki uluslararası bir kuvvetin yardımıyla engellenir. Osmanlı Ordusu çekilirken, gereksiz ağırlıklarla beraber, çekilmemiş kahve çuvallarını da geride bırakır. Surların dibindeki çuvallar kahramanlığı nedeniyle, Ukrayna asıllı Polonyalı Jerzy Franciszek Kulczycki’ye verilir. Kulczycki bu kahvelerle Avrupa’nın üçüncü, Viyana’nın ise ilk kafesini açar.
Viyana kuşatmaları sonrasında sadece “Türklerin içeceği” olarak bilinen kahve değil, Yeniçeri müziği de Avrupa’ya ulaşır ve Avrupalı besteciler tarafından taklit edilmeye başlanır.
A.A.Schmelzer‘in “Die Türkenschlacht bei Wien 1683“ (1683 Viyana Kuşatması) sonatı; içinde müzikologlar tarafından keşfedilen Türk halk şarkısı ile H.I.F.Biber‘in “Battalia” (Savaş) isimli müzikal savaş tablosu bulunur. 1683 muharebesine nispeten daha yakın bir zamanda J.J.Fux tarafından bestelenen “Turcaria” tınılarımızın yer aldığı bir eserdir. W.A.Mozart’ın kuşatmadan neredeyse 100 yıl sonra bestelediği ve üçüncü bölümünde “alla turca” efektleri eklediği “Türk Konçertosu” lakaplı 5. Keman Konçertosundan bölümleri Alla Turca/Kahvenin Avrupa Yolculuğunda dinleyeceğiz.
Mozart’ın bağımsız bir müzisyen olarak yaşamını sürdürebileceğini umduğu Viyana’ya taşınmasının ardından bu büyük kentte aldığı ilk siparişlerden biri Saraydan Kız Kaçırma (Die Entführung aus dem Serail) isimli Singspiel‘di (konuşmalar içeren Almanca komik opera). Christoph Friedrich Bretzner‘in librettosunu bestelemesi için Mozart‘a veren kişi Gottlieb Stephanie‘di. Stephanie reformları ve aydınlanmacılığı ile ünlü İmparator II. Joseph‘in kurdurduğu Ulusal Tiyatro ile güçlü ilişkileri olan bir aktör ve oyun yazarıydı.
Sömürgecilik, teknolojik gelişim ve iktisadı büyüme ile 18. yüzyılda dünyanın hâkimi konumuna gelen Avrupa‘da “Türk Teması” bir eğlence objesiydi ve elde edilen gücün önemli bir propaganda aracı olarak kullanılıyordu. İspanyol soylusu Bejmonte‘nin Selim Paşa‘nın İstanbul‘daki sarayına esir olarak getirilen sevgilisi Constanze‘yi kurtarışını anlatan Bretzner‘in librettosu Viyana‘nın (şehrin 1683’te Osmanlılar’a karşı önemli bir zafer kazanmış olmasını da hatırlamakta fayda var) o dönemde geçerli eğilimlerine çok uygun olarak egzotik ve eğlenceliydi.
Evet, yarın izleyeceğimiz konser, 17. ve 18. yüzyıllarda Avrupa sanat ve sosyal yaşamında büyük bir merak uyandıran Doğu, özel olarak da Türk kültürü etkileşimlerine odaklanıyor. Mehter müziğinin güçlü ritmik karakterinin Avrupalı bestecilerin hayal dünyasında yarattığı “alla turca” üslubu, programın omurgasını oluşturuyor. Bu özel seçki, Avrupa ve Türk tarihi arasındaki kültürel alışverişin kalıcı mirasını dinleyiciye aktarmayı amaçlıyor.

KONSERİN ŞEFİ VE SOLİSTİ: ÖNDER BALOĞLU
Önder Baloğlu, 1988 yılında Adana’da doğdu. Müzik eğitimine, aynı şehirde besteci, keman sanatçısı ve orkestra şefi olan Ferhang Hüseynov ile başladı. Çukurova Üniversitesi Devlet Konservatuarı’ndaki eğitiminin ardından, 2005 yılında Almanya’nın Essen kentine yerleşerek Folkwang Sanat Üniversitesi’nde öğrenimine devam etti. Burada Nana Jashvili, Pieter Daniel ve Andreas Reiner ile çalıştı. Öğrencilik yıllarında ayrıca Vadim Gluzman, Patricia Kopatchinskaja, Ivry Gitlis, Gordan Nikolic ve Enoch zu Guttenberg gibi tanınmış sanatçılarla çalışma fırsatı buldu.
Henüz 24 yaşındayken Duisburg Filarmoni Orkestrası ve Düsseldorf-Duisburg Alman Ren Operası’nda başkemancı pozisyonunu kazandı. 2013–2022 yılları arasında bu orkestralarda görev yaptı. Aynı dönemde Almanya, Türkiye ve uluslararası birçok orkestrada konuk baş kemancı olarak yer aldı; Kuzey ve Güney Amerika, Asya ve Avrupa’nın birçok ülkesinde turnelere katıldı. 2015 yılında Essen’de Katakomben Tiyatrosu’nda, kurucusu ve sanat yönetmeni olduğu “Klassisch.Unterirdisch. – Klasik Müziğin Yeraltı Festivali” adlı sıra dışı bir konser serisi başlattı. 2017 ve 2018 yıllarında Gökhan Bağcı ile birlikte Kapadokya’daki Klasik Keyifler Müzik Festivali‘nin eş sanat yönetmenliğini üstlendi. Ayrıca Rhein-Ruhr bölgesinde faaliyet gösteren Erato Müzik ve Dil Akademisi Derneği‘nin kurucuları arasında yer aldı.

SON SÖZ
Yarın (Perşembe) 10 Kasım 1938’de kaybettiğimiz ülkemizin kurtarıcısı ve Cumhuriyetimizin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ü Bursa Bölge Devlet Senfoni Orkestrası Konserinde anıyoruz.
Üzerinde yaşadığımız topraklarla özgür olmamızı, dilimizi ve dinimizi özgürce kullanmamızı borçlu olduğumuz Atamızın anısına bu konser.