Türkiye Cumhuriyeti’nin hayata geçirdiği en büyük eğitim projelerinden daha doğrusu mucizelerinden birisi de Köy Eğitmenleri Kursları ve Köy Enstitüleridir.
1930’lu yıllarda nüfusu 150’den az olan yerlerde (köylerde) “eğitim”i gerçekleştirmek amacıyla açılan köy eğitmen kursları, Cumhuriyet yönetiminin 1930’lu yıllardaki köye yönelik ilgisinin, en somut adımını oluşturması sebebiyle önemlidir.
Cumhuriyet yönetiminin; köy eğitmen kursları, 1930’lu yıllardaki siyasi, sosyal ve ekonomik beklentileri doğrultusunda, köyde ve köylülükteki “dönüşüm”ü gerçekleştirmenin bir aracı olarak kurduğu düşüncesi nettir.
İkinci olarak, köy eğitmen kurslarının, 1940’da Köy Enstitülerinin kurulması ile doruk noktasına ulaşacak olan köyü ve köylülüğü, yeni rejimin değer ve ilkeleri doğrultusunda dönüşüme uğratma projesinin ilk adımını oluşturur. Bu sebeple, köy eğitmen kursları birer eğitim kurumu olmanın da ötesinde, Cumhuriyet yönetiminin köye ve köylülüğe yönelik projesinin bir parçasıdır. Burada seçilen kelimenin “öğretim” değil de “eğitim” olması, çalışma açısından önemli bir ayrımdır. Bu kurslar, köyde ve köye özel bir eğitimi, çocuk yetişkin tüm köylüler için öngörür.
1930’lar Türkiyesi’nde, halkın aşağı yukarı %80’inin köylerde yaşadığı düşünülecek olursa, halk kelimesinin aslında köylü kelimesine karşılık geldiği ileri sürülebilir.
Ülkede 40.000 köy vardır ve bu köylerden 35.000’inde okul yoktur. Köy Eğitmen Kursları, aynı zamanda 1940 yılında resmen açılacak olan Köy Enstitüleri projesinin ön denemesi olması bakımından da önem taşır.
Köy enstitüleri, Cumhuriyet dönemine ait olan Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel tarafından açılmış olan okullardır. Köy Enstitüleri 17 Nisan 1940 tarihli 3803 sayılı yasa ile ilkokullara öğretmen yetiştirilmesi amacıyla açılır.
Köy Enstitüleri’nin amacı, ülkenin kırsal bölgelerinde yaşayan yoksul köylülerin eğitim düzeyini artırmak, modern tarım ve hayvancılık yöntemlerini öğretmek, sağlık hizmetlerini geliştirmek ve genel olarak köylüleri kalkındırmak oldu. Bu amaçla, öğrencilere sadece okuma yazma, matematik ve fen bilimleri dersleri verilmedi, aynı zamanda müzik, tiyatro, resim ve zanaat gibi alanlarda da eğitimler verildi.
Köy Enstitüleri’nin kurulmasındaki temel amaç, köylerde yaşayan çocuklara nitelikli bir eğitim vermekti. Bu sayede, Türkiye’nin kırsal bölgelerinde yaşayan insanların eğitim düzeyi yükseltilerek, köylerin sosyo-ekonomik düzeyinin artırılması hedeflendi. Ayrıca, öğrencilerin öğrenimleri sırasında iş kazanımları ve zanaat becerileri kazanmaları amaçlandı. Böylece, köylerde sanayi ve tarım faaliyetleri geliştirilerek, köylülerin gelir seviyelerinin artırılması hedeflendi.

KÖY ENSTİTÜLERİ NEREDE KURULDU?
İzmir Kızılçullu (1937), Eskişehir Çifteler (1937), Kırklareli Kepirtepe (1938), Kastamonu Gölköy (1938), Malatya Akçadağ (1940), Samsun Akpınar (1940), Antalya Aksu (1940), Kocaeli Arifiye (1940), Trabzon Beşikdüzü (1940), Kars Cılavuz (1940), Adana Düziçi (1940), Isparta Gönen (1940), Kayseri Pazarören (1940), Balıkesir Savaştepe (1940), Ankara Hasanoğlan (1941), Konya İvriz (1941), Sivas Pamukpınar (1941), Erzurum Pulur (1942), Diyarbakır Dicle (1944), Aydın Ortaklar (1944), Van Ernis (1948).
KAPATILIŞ SÜRECİ HAKKINDA
1942’de kurulan Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü 27 Kasım 1947‘de, eğitmen kursları ise 28 Haziran 1948’de CHP iktidarı döneminde Milli Eğitim Bakanı Reşat Şemsettin Sirer tarafından alınan bir kararla kapatıldı.
27 Ocak 1954 tarihinde ise Demokrat Parti döneminde Milli Eğitim Bakanı Rıfkı Salim Burçak tarafından Türkiye’nin ışık saçan yuvaları, Köy Enstitülerinin tamamı kapatıldı. Dönemin Başbakanı Adnan Menderes Köy Enstitüleri için şöyle diyordu:
“Köy Enstitüleri, yöneten kesimden daha akıllı bir vatandaş profili oluşturuyor. Bu kabul edilemez.”
Bu 14 yıllık süreçte Köy Enstitüleri 17 bin 341 öğretmen, 8 bin 675 eğitmen, bin 248 sağlık memuru olmak üzere toplam 27 bin 264 eleman yetiştirdi.
YENİ KUŞAK KÖY ENSTİTÜLÜLER DERNEĞİ
Yeni Kuşak Köy Enstitülüler Derneği(YKKED), 2001 Aralık ayında kuruldu. Kuruluş Bildirgesi’nde derneğin hedefleri şöyle açıklandı:
“Bizler, Cumhuriyetimizin en önemli eğitim projesi olan Köy Enstitüsü çıkışlılarının, kurucularının, çalışanlarının yakınları olarak yan yana gelip bu aydınlanma projesi kültürünü, anlayışını gelecek kuşaklara taşımak adına Yeni Kuşak Köy Enstitülüler Derneğini kurduk.
Bu derneğin en önemli amacı: o döneme özgü aklını kullanabilen, sorgulama kültürüne sahip, üretken, yaşama sımsıkı bağlı laik-demokrat yurttaşlar, öğretmenler, sağlıkçılar yetiştirme anlayışını yeni arayışlarla yaşadığımız yıllara taşımak ve Cumhuriyetimizin bu devrimci, aydınlanmacı eğitim anlayışına sahip çıkmaktır.”
YKKED Kurucu Yönetim Kurulu ve Kurucu Üyeleri şunlardı:
“Prof. Dr. Kemal Kocabaş, Canan Alper, Ayşe Benzer, Fatma Nazan Özyeşil, Dr. Güzel Yücel, Prof. Dr. Oğuz Makal, Raziye Şahin, Prof. Dr. Egemen İdiman, Alev Dağhan, Ülkü Yalçın, Ülkü Alkan, Etkin Kanar, Mesut Güngör, Ruhi Sayman.”
Dernek kuruluşunun ardından 23 il ve ilçede şubeler açar. Bir de temsilciği bulunur.
Derneğin Bursa Şubesi kurucu başkanlığını Lemanser Sükan yapar. Şu anda da başkanlığını Jülide Akköprü yapmaktadır.

BURSA’DA YKKED AYDINLANMA ÖDÜLÜ SAHİBİNİ BULUYOR
Köy Enstitülerinin 86., Yeni Kuşak Köy Enstitülüler Derneği’nin 25. yılında Yeni Kuşak Köy Enstitülüler Derneği Genel Merkezi’nin Prof.Dr.Bilsay Kuruç’ a takdim edeceği “Aydınlanma Onur Ödülü” programına YKKED Bursa Şubesi ve Osmangazi Belediyesi ev sahipliği yapıyor.
17 Nisan 2026 cuma Merinos Orhangazi Salonunda saat 18.30’de kokteyl 19.30’da Ödül Töreni gerçekleşecek.
Yeni Kuşak Köy Enstitülüler Derneği (YKKED), 2003 yılından bu yana Köy Enstitülerinin kuruluş günü olan 17 Nisan’da; ülkemizin aydınlanma, çağdaşlaşma hareketine yapıtlarıyla, yaşamıyla, duruşuyla, emeği ile katkıda bulunmuş; alanında Cumhuriyet tarihinde kalıcı iz bırakmış, ülkemizin yüz akı ilerici, devrimci aydın, yazar ve sanatçılara “Aydınlanma Onur Ödülü” veriyor.
YKKED Aydınlanma Onur Ödülünü şimdiye dek alan aydın ve sanatçılarımız şöyle:
“2003-Vedat Günyol; 2004-Dr. Engin Tonguç; 2005-Prof. Dr. Server Tanilli; 2006-İlhan Selçuk; 2007-Av. Halit Çelenk; 2008-Prof. Dr. Türkan Saylan; 2009-Cengiz Bektaş; 2010-Genco Erkal; 2011-Yaşar Kemal; 2012-Hıfzı Topuz; 2013-Doğan Hızlan; 2014-Ataol Behramoğlu; 2015-Prof. Dr. Yılmaz Büyükerşen; 2016-Gürer Aykal; 2018-Prof. Dr. Korkut Boratav; 2019-Muzaffer İlhan Erdost; 2021-Muzaffer İlhan Erdost; 2022-Prof. Dr. Erdal Atabek; 2023-Prof. Dr. Yakup Kepenek; 2024-Prof. Dr. İoanna Kuçuradi; 2025-Cahit Berkay.”
PROF. DR. BİLSAY KURUÇ KİMDİR?
1935’te İstanbul’da doğdu Kimya öğretmeni İmamettin Kuruç ve zamanın Adalar Ağır Ceza Reisi‘nin kızı Süeda Kuruç‘un oğludur.
İstanbul Erkek Lisesi’ni ve İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi’ni bitirdi. 1963’te Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ne asistan olarak girdi. Doktora, doçentlik ve profesörlük derecelerini burada aldı. Yurt dışında Pittsburgh, Sussex Üniversitelerinde araştırmalar yaptı. Oslo Üniversitesi’nde Leif Johansen ile büyüme ve planlama üzerine çalıştı.
1975-1977 yıllarında CHP Araştırma Bürosu (Göreme Sokak)’nun sorumluluğunu üstlendi. Bu büronun CHP’nin 1977 seçimlerindeki başarısında büyük payı vardır. Bu büroda Ahmet Taner Kışlalı, Emre Kongar, Erhan Karaesmen, Cahit Kayra, Yiğit Gülöksüz ve Oktay Türel gibi önemli isimlerle çalıştı.
Öğretim üyeliği yanında 1978-79 yıllarında Devlet Planlama Teşkilâtı Müsteşarı, 1992-2004 yıllarında Merkez Bankası Banka Meclisi üyesi olarak görev yaptı. Evli ve iki çocuk babasıdır. Eserleri şunlardır:
“Belgelerle Türkiye İktisat Politikası I. Cilt (1929–1932), (Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, 1988); Belgelerle Türkiye İktisat Politikası II. Cilt (1933–1935), (Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, 1993); Mustafa Kemal Döneminde Ekonomi: Büyük Devletler ve Türkiye (İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 3. Baskı, 2018); Yüz Yılın Ardından 1. Dünya Savaşına Bakmak (Korkut Boratav, Haluk Oral, İlber Ortaylı, Mesut Uyar, Cüneyt Akalın ile birlikte/ Kadıköy Belediyesi Yayınları, 2019);100. Yılında Lozan’ın Önemi (Alev Coşkun, Onur Öymen, Hüseyin Pazarcı ile birlikte/ Cumhuriyet Kitapları, 2023).”
Ayrıca, 2011 – Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Sedat Simavi Sosyal Bilimler Ödülü ve 2022 Doğan Avcıoğlu Onur Ödülü sahibidir.
SON SÖZ
Bir dönemler gazete söyleşisinde dönemin DP Milletvekili Kinyas Kartal, Köy Enstitülerinde yetişen öğretmenlerin köyde imam ve ağadan daha fazla otoriteye sahip olmasından yakınmıştı.
Buradan Prof. Dr. Bilsay Kuruç hocayı YKKED Aydınlanma Ödülü’nden ötürü kutlarken; YKKED’ye başarılar diliyorum. İyi ki varsınız.