Osmanlı dönemindeki adıyla Klasik Türk Musikisi, günümüzün Türk Sanat Müziği. Özetle Türk kültürüne özgü makam ve usul sistemine dayanan, kökleri yüzyıllar öncesine uzanan köklü bir geleneksel müzik türü.
Bu müzik türümüz Klasik Batı müziği ve Hint müziği ile birlikte, dünyada kesintisiz bir geleneğe ve yazılı/sözlü eğitime sahip nadir klasik müzik geleneklerinden biri kabul edilir.
Türk Sanat Müziğinde eserler belli bir makam (Hicaz, Uşşak, Kürdili Hicazkar, Buselik, Rast vb.) üzerine kuruludur. Günümüze kadar ulaşan yüze yakın makam bulunur. Vuruşların belli bir düzen içinde sıralanmasından oluşan usul adı verilen zengin bir ritim kalıbı yapısı vardır. Şarkı ve ilahilerde hem ilahi aşk (tasavvufi temalar) hem de beşeri (insani) aşk, hüzün, doğa ve hasret gibi duygular işlenir. Solo ses veya koro eşliğinde; ud, kanun, keman, ney, tambur, bendir gibi geleneksel ve klasik çalgılarla icra edilir.
Yaşamını bu müziğe adamış Zeki Müren, Erdinç Çelikkol, Müzeyyen Senar, Yıldırım Gürses, Burhan Dikencik, Serdar Kaşıkçılar, İnci Çayırlı, Recep Birgit, Cahit Peksayar gibi isimlere göz attığımızda onlarda ortak bir nokta buluruz. Bu değerli müzisyenlerimizin hepsi gezek adını verdiğimiz 650 yıllık bir kültürün içinden gelir.
GEZEK NEDİR?
Gezek kelimesi, Türkçe kökenli “gez-“ (dolanmak, gidip gelmek, tur atmak) fiilinden türetilmiştir. Eski Türkçe ve tarihî lehçelerde “kez” (sıra, nöbet, defa) köküne ve Divânü Lügati’t-Türk’teki “gezik” (sıra, nöbet) ile “tutgak/gezme” (nöbetleşe çevreyi denetleyen gözcü) kavramlarına dayanır. Köken itibarıyla “sıra ile yapılan iş, nöbet, sırası gelmiş olan” anlamından evrilerek; Anadolu’da sıra ile ev sahipliği yapılan misafirlikler, ziyafetler, köy odası gelenekleri ve Bursa gibi şehirlerde sürdürülen geleneksel müzikli sohbet toplantıları (gezek kültürü) anlamını kazanmıştır.
Kökeni Orta Asya veya Selçuklu dönemine, Ahilik geleneğine kadar uzanan bu gelenek; Anadolu‘nun farklı yörelerinde Balıkesir‘de barana, Şanlıurfa, Gaziantep, Mardin ve Diyarbakır‘da sıra gecesi, Elazığ‘da kürsübaşı sohbeti, Çankırı‘da yaren, Erzincan’da ise velime geceleri adlarıyla karşılık bulan benzer bir kültürün Bursa’daki yansımasıdır.
Gezek, genellikle belirli bir üye sayısı (geleneksel olarak 41 üye gibi) bulunan topluluklar, haftalık veya aylık periyotlarla üyelerin evlerinde ya da dernek binalarında sırayla toplanır. Buluşmalar genelde fasılla başlar, ardından solo şarkılar söylenir, verilen aralarda ev sahibi tarafından ikramlarda bulunulur ve musiki icrası devam eder. Gezek meclislerinde derin bir disiplin vardır. “Amaç taraf değil bir olmaktır” anlayışı benimsenir. Meclislerde yalan söylenmez, adabın dışına çıkılmaz; genellikle içki ve sigara gibi alışkanlıklara yer verilmez. Gezek sadece bir eğlence veya müzik meclisi değildir; aynı zamanda üyeler arasında sosyal yardımlaşmayı, birlik ve beraberliği, dostluğu ve kültürel aktarımı güçlendiren asırlık bir köprüdür.
Türk sanat müziğini diri tutmak, yeni müzik insanları yetiştirmek ve bu geleneği gelecek nesillere aktarmak amacıyla yaşatılmaktadır. Günümüzde bu miras dernekler, vakıflar ve belediyelerin desteğiyle kültür merkezlerinde de sürdürülmektedir.
KURULUŞUN BAŞKENTİNDE MUSİKİNİN HAFIZASI: BURSA GEZEK KÜLTÜRÜ
İstanbul Üniversitesi Sürekli Eğitim ve Uygulama Merkezi ile Osmanlı Dönemi Müziği Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından düzenlenen Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından desteklenen ve Merinos Atatürk Kongre ve Kültür Merkezi Hüdavendigar Salonu’nda gerçekleşecek eğitim çalışmasında Türk Musikisinin kent kültürü ile bütünleşmesi anlatılacak. Bursa Ata Gezeği ile bu gelenek İstanbul’dan gelecek misafirler için özel olarak sergilenecek.
İÜ’de kısa adı OMAR olan Osmanlı Dönemi Müziği Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü, Ses Sanatçısı Aylin Şengün Taşçı ile Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü İstanbul Devlet Türk Müziği Araştırma ve Uygulama Topluluğu Sanatçısı Nalan Höke Turan’ın bir ortak çalışmasına tanık olacağız.
Bu etkinlik Ne Güz-El Ev, Güzyapım Genel Müdürü Güzin Abraş tarafından organize ediliyor. Önümüzdeki süreçte Edirne, Amasya, Konya, Sivas’ta tekrarlanacak ve ilgili illerin müzik kültürleri mercek altına alınacak. Çalışma ile Türk Musikisinin yüzyıllardan bugüne nasıl ulaştığının ve halk ile nasıl buluştuğunun değerlendirmesi yapılacak.
21 -22 Kasım tarihlerinde gerçekleşecek eğitim çalışmasından önce İstanbul katılımcıları Bursa’yı tanıyacak. Sabah saatlerinden itibaren 700. fetih yılını kutlayan Bursa‘nın kalbinde yürüyerek oluşturulan keşif rotasında Elif Görgün Kaplan rehberliğinde Tophane, Tarihi Çarşı, Hanlar Bölgesi ve Ulu Camii ziyaret edilecek, kent lezzetlerinin deneyimleneceği duraklarda molalar verilecek.
Kent kültürü ve zanaat hafızasının tanıtılacağı bu rotanın ardından Merinos AKKM‘deki akademik panelde gezek geleneği ve kentin diğer kültürel değerleri ele alınacak. Panel başlangıcında Yeşil Bursa Kılıç Kalkan Derneği ekibinin gösterisi de etkinliğe renk katacak. Kentin sivil mimari örneklerinden olan Abdal Meydanı’nda yer alan Ne Güz-El Ev‘de gerçekleştirilecek Bursa Ata Gezeği ile yapılacak örnek gezek meclisinde ise geleneksel musiki ortamını yerinde deneyimleme fırsatı yakalanılacak.
İstanbul Üniversitesi‘nde düzenlenecek kapanış çalıştayıyla aktarım, belgeleme ve kültürel mirasın korunmasına yönelik öneriler geliştirilecek. Programı başarıyla tamamlayan katılımcılara İstanbul Üniversitesi Sürekli Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi iş birliği ile e-devlet üzerinden doğrulanabilir sertifika verilecek.
SON SÖZ
Gönlünü Türk Sanat Müziğine kaptıranlara duyurulur. Bu etkinlik 21-22 Kasım tarihleri arasında Merinos AKKM’de yapılıyor.
Özellikle bu alana gönül veren ve verecek olanları güzel bir etkinlik bekliyor.
Ben buradan emeği geçen ve geçecek olan herkese teşekkür ediyorum.


