Gelişmiş demokrasilerin temelinde katılımcılık yatar. Paydaşların katılımı ile farklı görüşlerin bir araya gelmesi, aynı teknede yoğurulmasının getireceği sinerji, gelişme ve dönüşümleri tetikler. Bu temelinde kamu sektörü ve özel sektör dışında, üçüncü sektör diye de adlandırılan sivil toplumun, diğer sektörlerle birlikte hareketinin doğuracağı büyük bir sinerjidir.
Ülkemizde sivil toplum örgütü veya kuruluşu kavramı 1970’li yıllarla birlikte kullanılmaya başlar. 1980 yılından sonraki süreçte de bu alanda büyük bir gelişme ve büyüme görülür. Toplumumuzdaki sivil toplum algısının içinde geniş bir yelpazede çeşitli örgütlenmeler yer alır, bunları şöyle bir anımsayalım.
Meslek gruplarının oluşturduğu odalar (Ticaret ve Sanayi Odaları; akademik odalar olarak sınıflanan Tabip Odası, Mimar ve Mühendis Odaları, Eczacılar Odası, Veterinerler Odası ve diğer meslek gruplarının odaları,Esnaf ve Sanatkar Odaları); yine meslek gruplarının oluşturduğu birlikler (Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, Türkiye Mimar ve Mühendis Odaları Birliği, Türk Tabipler Birliği, Türk Barolar Birliği v.b.), işçi ve işveren sendikaları ve onları oluşturduğu konfederasyonlar (TÜRK-İŞ, DİSK, MESS, TİSK); Sanayici ve iş adamlarının oluşturduğu SİAD’lar (TÜSİAD, BUSİAD, MÜSİAD) ve onların oluşturduğu federasyon ve konfederasyonlar (TÜRKONFED); spor kulüpleri; sosyal dernekler (Rotary, Lions, Soroptimist v.d); kooperatifler, vakıflar ve diğer organizasyonlar.
Sivil toplum kuruluşlarını iki ana sınıflandırma içinde değerlendirebiliriz. Bunlar gönüllü üye olunan kuruluşlar (NGO/Non-governmental organization/Devlet kontrolunda olmayan organizasyonlar) örneklemek gerekirse SİAD’lar, spor kulüpleri, sosyal dernekler gibi ve zorunlu üye olunması gereken kuruluşlar. Bir başka deyişle doktorluk yapmak için Tabip Odası’na, avukatlık için Baro’ya, şirket kurmak için Ticaret ve Sanayi Odaları’na üye olmak zorunluluğu gibi.

OSMANLI’DA TİCARET ODALARI VE BURSA TİCARET VE SANAYİ ODASI

Dünyanın ilk ticaret odası 1650 yılında Marsilya’da açılır, bunu 1700 yılında Fransa’da açılan odalar ile diğer Avrupa ülkelerinde ve Amerika Birleşik Devletleri’nde açılan odalar izler. Osmanlı Devleti’nde ilk görülen odalar da yine yabancılara aittir. Osmanlı’da görülen ilk yabancı ticaret odası 1870 yılında açılan Avusturya-Macaristan ticaret odasıdır.

Türkiye‘de modern anlamda ilk kurulan ticaret ve sanayi odası, 1879 yılında faaliyete geçen Tarsus Ticaret ve Sanayi Odası‘dır. Resmi olarak merkezi düzeyde ve yasal adımlarla örgütlenen ilk büyük oda ise 1880’de kararı alınan ve 14 Ocak 1882‘de ilk toplantısını yaparak kurumsal hayata geçmiştir. 1882 yılında kurulan Dersaadet (İstanbul) Ticaret Odası‘dır.
Bursa’da sanayi ve ticaretin gelişimine katkı sağlayan önemli STK’ların başında yarı kamusal görüntüsü ile Bursa Ticaret ve Sanayi Odası gelir. 19. yüz yılın sonlarında Bursa’nın gelişmesi noktasında bir kurum altında birleşilmesinin kaçınılmaz olduğu fikri doğar.
BTSO’nun kurucusu Osman Fevzi Efendi bu amaçla kentin Ticaret ve Sanayi kesiminin önde gelenleri Koza Han’da küçük bir odada bir araya gelir ve 6 Haziran 1889 günü Bursa Ticaret Odası’nın kurulmasına karar verirler. Böylece Bursa Ticaret Odası resmen kurulup ilan edilir.
Toplanan kurucular ilk olarak oda başkanlığına daha önce 1875 ve 1884 yıllarında iki dönem belediye başkanlığı yapmış olan Osman Fevzi Efendi’yi (Reis-i Evvel) seçerler.
Yardımcılığına (Reis-i Sani) Kamil Bey seçilirken; yönetim kurulu üyeleri ise HacıAli Bey, Kartaki Efendi, Kişkar Efendi, Mehmet Ali Efendi, Kostan Efendi ve İshak Efendi’den oluşur. Böylelikle o günün söylemi ile “Erbab-ı Ticaret (Ticaret erbabı) ve Hüdavendigar (Bursa) Vilayet mahallesinin meselelerini hal için (çözmek için) teşrik-i mesai eylemek üzere Bursa Ticaret Odası” kurulmuş olur.
Yönetim Kurulu ilk toplantısında Nafiz Efendi’yi birinci, Papazyan Efendi’yi ikinci müşavirliğe (Danışman) atar. Yedi lira aylıkla da Elmasyan Efendi, katipliğe getirilir. Bu suretle Bursa Ticaret Odası’nın ilk genel sekreteri ünvanını başkatip adı ile “Elmasyan Efendi” alır. Başkan Osman Fevzi Efendi, Odanın ilk toplantısını “Efendiler, miktar-ı kafi (yeterli) ekseriyet mevcuttur. İlk içtimai (toplantıyı) küşat ediyorum (açıyorum). Mesaimizin millet ve memleketimize hayırlı olmasını Cenab-ı Haktan niyaz eylerim” sözleriyle açar.
Bir yıl sonra kurulan Sanayi Odası ile birleşerek “Bursa Ticaret ve Sanayi Odası” adını alır. İlk yıl Ticaret Odasına 70 üye kaydını yaptırır. Bir yıl sonra bu sayı 105’e yükselir.
1891 yılında yapılan seçimde Oda yönetim kurulu şu isimlerden oluşur:
“Başkan: Parsih Efendi, Üyeler: Kirkor Efendi, Boduryan Ohannes Efendi, Eleftiriyadis İsak Efendi, Hombuşyan Ohannes Efendi, Damcıyan Atnas Efendi ve Nihibetyan Karabet Efendi.”
Necati Akgün, Bursa Ticaret ve Sanayi Odası’nın Kuruluşu ve Gelişimi isimli kitabında 1889 yılında Ticaret ve Sanayi Odası kurulduğu zaman Bursa’da işletmelerin envanterini şöyle verir:
“54 Harir (ipek) Fabrikası, 300 Havlu tezgahı, 50 kumaş dokuma tezgahı, 50 un fabrikası, 100 yağ fabrikası, 25 futacı (ipekli peştamal) tezgahı, 8 beledi (pamuklu kumaş) tezgahı, 7 müskirat (alkollü içki) fabrikası, 5 kara kalem tabir olunan piş imal tezgahı (el yordamıyla veya basit mekanik düzeneklerle pişirme, kavurma ya da ısıtma yoluyla maddeleri kara kalem veya kömüre çeviren), 1 elmas fabrikası, 1 demir ve makine fabrikası, 1 banka.”
1325 Vilayet Zabıtlarına göre buradaki toplam 54 fabrikanın 14’ü işlemez durumda; kalan 40 fabrika ise senede ancak 6 ay faaliyette bulunmaktaydı. Nitekim Oda Meclisi, gerek ipek fabrikaları, gerek diğer fabrikalar hakkında uygulanabilecek bir tüzük taslağı kaleme alınması için çaba gösterdi. Bu çalışmalar için Oda Meclis üyelerinden Rıza ve Cevat Beyler’le Agop, Steliyanidi, Karnik Şişmanyan, Stephan, Hasan Hüseyin ve İnsatas Efendi’lerden oluşan bir komisyon oluşturulur. Vilayet sağlık müfettişi, ziraat müdürü ve Oda başkanı ile üyelerden biri, Bursa Belediyesi üyelerinden iki kişi de bu komisyona katılır.
1890 yılında 105, 1891’de 14, 1892’de 8, 1893’de 42 yeni üye kaydı yapılır. 1927 yılında oda üyelerinin sayısı 1815’i bulur.
6 Haziran 1889 günü Koza Han’ın küçük bir odasında hizmete başlayan Bursa Ticaret Odası bir yıl sonra kurulun Bursa Sanayi Odası ile birleşerek “Bursa Ticaret ve Sanayi Odası” adını alarak görevine 16 yıl burada devam eder.
1906 yılında Belediye binasının bir odasında çalışmalarına bir müddet devam ettirdikten sonra, Emir Han’ın arkasında üç odalı bir yer satın alarak buraya taşınır.
Kapalıçarşı ile Cumhuriyet Caddesi arasında kalan Borsa Sokağı’ndaki binanın temeli 11 Şubat 1971 günü atılır. 900 bin metre karelik bu alana yerleştirilen iki katlı bina 1973 yılında tamamlanır.
Bursa Ticaret ve Sanayi Odası çalışmalarına aralıksız 26 yıl bu binasında devam ettikten sonra 1999 temmuz ayında, Bursa Organize Sanayi Bölgesinde yeni yapılan binasına taşınır.
Raif Kaplanoğlu ve Nihat Balkan’ın “120 yıllık tarihi bir çınar, BTSO” çalışmasına göre 10 Şubat 1890 tarihli buyrultu (Sadrazam, vezir ve beylerbeyi gibi yüksek devlet görevlilerinin yazdığı yazılı buyruk veya emirname) ile BTSO tarafından hazırlanan Bursa’da sanayi envanteri şöyledir:
“Bursa’da güvenilir bir sarraf tüccar olmayıp, ancak hükümet tarafından onaylanan Bursa Osmanlı Bankası şubesi olup, Osmanlı Sancağı ile işler ne kadar kes (kişi) ve kayıt varsa da bilinmemektedir. Bursa şehri ile Mudanya’da, 3.000 çıkrıktan oluşan 54 adet ipek fabrikası mevcut olup bunlardan 1.000 çıkrıklı, 14’ü atıl durumuna girmiştir. 2.000 çıkrıklı 40 fabrika ise, yılda 6 ay atıl kalmaktadır.
Şehir içinde önceleri 200 adet futacı (ipekli peştamal benzeri örtü) tezgâhı varken, bugün 25 adede inmiştir. Havlucu tezgâhı 150 adet iken, bugün 300’ü aşkın olduğu bilinmektedir. Yakın zamanlara kadar 400 adet beledi tezgâhı varken şimdi 8’e inmiştir. Karakalem tabir olunan 400, (yine) bu kadar peştamal tezgâhı işlenmekte iken, şimdi 5’e inmiştir.
Önceleri 1000’i aşkın kumaş tezgâhı varken, şimdi 6’ya inmiştir. Yukarıda sözünü ettiğimiz üzere, önceden var olup bugün kullanılmayan kumaşçı tezgâhından 200 adedinde bugün (1889 yılında), buruncun (bürümcük/bükümlü) ve keyfiye misali şeyler dokunmaktadır.
Yerli kumaş tabir olunan bir türde 30’u aşkın gömleklik bez tezgâhları bulunmaktadır. Bursa ve civarında 23 adet un fabrikaları bulunup, 11’i birinci derece, 12 adedi ikinci derecededir. Yeni icat olarak yedi adet içki fabrikası bulunmaktadır. Bursa şehrinde bulunan 80 çıkrıklı Fabrika-i Hümayun, önceleri ipek fabrikası olduğu halde, hem taş işlemek üzere bugün ihlas fabrikasına çevrilmiştir. İl içinde ve sahillerde “kârikadim/eski zaman işi” denilen çok eskiden beri işletilen 100 kadar yağ fabrikası vardır. Bursa’da Yukarı Çilingirler Çarşısı’nda bir adet demir ve makine fabrikası olduğu, Vilayet’e bir yazıyla cevaben onaylanması karar verilmiştir. 1895 yılında ise faal fabrika sayısı 41’e, boyahane sayısı 17’ye çıkmıştı. Bu tarihte 4.000 kg kuru koza, ipeğe çevrilmekteydi.”

Evet, BTSO kurulduğu günden 1940 yılına kadar Meclis Başkanları tarafından yönetilir. 1940 yılından itibaren Yönetim Kurulu Başkanları bu görevi devralır.
Bugüne kadar Yönetim Kurulu Başkanlığı yapanlar şu isimlerdir:
“Sait Ete (1940-51), Baha Cemal Zağra (1951-54), Hayri Terzioğlu (1954-60), Hasan Alkoçlar (1960-63), Kamil Tolon (1963-65), Abdi Biçen (1965-69), Hüseyin Sungur (1969-72), Selahattin Aktar (1973- 75), Ali Osman Sönmez (1972-73)(1975-83)(1984-87) (1987-92) (1992-95), Mehmet Şener (1983-84), M. Mutlu Uraz (27.11.1989/11.12.1989), Celal Sönmez (1995-2013), İbrahim Burkay (2013-).”
BTSO Yönetim Kurulu Başkanlığı’nı en uzun süre Ali Osman Sönmez yapar. Sönmez bu onurlu görevi 20 yıl sürdürür. Ardından oğlu Celal Sönmez 18 yıl BTSO’yu yönetir. Ardından da İbrahim Burkay 2013 yılından bugüne kadar 13 yıldır, Bursa Ticaret ve Sanayisi’nin çatı kuruluşu olan BTSO’yu yönetiyor.

İLK KEZ PROJELER ANLATILMIŞTI
2013 yılı BTSO’da büyük bir hareketlilik vardı. 7 Mayıs 2013’te yapılacak seçim yarışının süreci hızlı geçiyordu. O yıl kurulmuş olan Bursa 2023 Platformu, kentimiz için çeşitli projeler geliştiriyordu. Bu platform önce kendi içinde çeşitli arama toplantıları yaptı. Daha sonra bu toplantılardaki veriler, Sheraton Otel’de düzenlenen büyük katılımlı bir toplantı ile Bursa’nın vizyonu ortaya konuldu.
25 Mart 2013’te Sheraton Otel’de Bursa 2023 Platformu Sözcüsü sıfatıyla İbrahim Burkay, hazırlanan 16 Makro Proje’yi kamuoyu ile paylaştı. O seçimde İbrahim Burkay, İlhan Parseker’e karşı seçimi kazandı.
İlk anda bizlere bu sunum hayali gelmişti. Olmaz bunlar demiştik. Bir de ilk kez BTSO başkanlığı için bir aday projeler ortaya koyarak karşımıza çıkmıştı. Biraz da şaşırmıştık. Süreçte bu ortaya konan projelerden kat ve kat fazlası hayata geçirildi.

BTSO’DA SEÇİM VAR
22 Haziran 2026’da Hilton Otel’de bu sefer BTSO Başkanı ve başkan adayı İbrahim Burkay 2026-2030 projelerinin lansmanını yaptı.
Bu yıl bilindiği gibi 1 Ekim 2026’da seçim var. Bundan birkaç ay önce Bursa Ticaret Borsası Başkanı Özer Matlı da adaylığını açıkladı. Matlı 13 Ağustos’ta seçim bürosunu açtı. 28 Ağustos’ta da “Bursa Ekonomisi Dönüşüm Planı – Vizyon 2040”ı açıkladı.

Şimdi BTSO‘da 60 bini aşkın üye, 70 meslek komitesi,  toplam 155 meclis üyesi seçimi yapacak. Bu 155 meclis üyesi de 11 yönetim kurulu üyesi ile 5 kişiden oluşan meclis başkanlık divanını ve de 24 TOBB delegesini seçecek.
SON SÖZ
BTSO‘yu yaklaşık 50 yıldır takip ediyorum. BTSO’da ilk kez adayların ortaya koyduğu projeler konuşuluyor. Bu yolculuğu 2013’de Burkay başlatmıştı. Şimdi İbrahim Burkay 2026-2030 projelerini ve Özer Matlı’da 2040 Bursa Vizyonu’nu ortaya koydu.
Ben 2 adaya da başarılar diliyorum.
Kazanan Bursa olsun.