Bilgisayarın rol aldığı, fiziksel olmayan nesnelerin üretilmesiyle gerçekleşen sanat biçimine kısaca dijital sanat denir. Yeni medya teknolojileri kullanarak üretilen sanatta, içerik ve uygulamada; hem sosyal hem de matematik fizik bilimlerinin tezlerinden, bulgularından ve verilerinden yararlanılır. Bu yeni olgulara sanatsal anlamlar yüklenir. Çağdaş bilgi; bakış, bilinç, teknolojiye uygun kavramlar ve kuramlarla değiştirilip dönüştürülür.

Dünyadaki ilk dijital sanat eseri ise 1946 yılında, ABD’de bilim insanlarının yarattığı ilk bilgisayar olan ENIAC (Elektronic Numerical Integrator and Computer) ile ortaya çıkarılır. Bu eserde, silah yapımı gibi alanlar için tutulan veriler estetik amaçlarla kullanılır. 1950’li yıllarda yine Amerikalı sanatçı Ben Laposky, dalga formlarını kullanarak elektronik görüntüler ortaya koyar. Böylece dijital sanatın ilk adımları atılmış olur.

Türkiye’de sanat çevresini ilk kez dijital sanatla buluşturan Özcan Onur olur. Onur, Güzel Sanatlar Akademisi’nden 1960 yılında mezun olduktan sonra resim ve heykel çalışmalarını sürdürürken Paris’te PC ortamında grafik programları geliştiren bir ekibe dahil olur. Özcan Onur bu dönemde ürettiği işlerini Paris’te ve İstanbul’da 1986 yılında ‘Elektropentur’ isimli sergisinde izleyiciye sunar. Dijital sanatı ülkemizde kullanan bir diğer önemli isim ise Hamdi Telli(1956-). 1984 yılında dijital sanat üzerinde çalışmaya başlayan sanatçı, bilgisayar grafiklerinden fotoğrafik görüntüler oluşturarak bu akımı destekleyen eserler üretir.

2002 yılında NOMAD bir platform olarak dijital sanata katkı koyar. Günümüzde ise Türkiye’de dijital sanat denildiğinde akla ilk gelen isim Refik Anadol. Sanatçı, dijital verileri yapay zeka algoritmalarıyla hareketli ve soyut görsellere çevirir. 2015 yılında kendi stüdyosunu kuran Refik Anadol, aynı yıl içinde en çok ses getiren çalışmalarından Infinity Room/Sonsuzluk Odası adlı eserini sergiler. 

***

Ülkemizin ilk dijital sanat müzesi olan X Media Art Museum (XMAM) by DasDas, İstanbul Metropol’de 30 Ocak 2022’de açılır. İlk sergi uluslararası pek çok ödülün sahibi ve dünyaca ünlü Ouchhh stüdyonun “Leonardo Da Vinci: Wisdom of AI Light Exhibition / Leonardo Da Vinci: Yapay zekâ Işığın Bilgeliği. Cern’den Nasa’ya İnsanlık ve Metaverse sergisi”ydi. 

Sergide ölçeği değiştirilmiş bir gerçeklikle (Extended Reality) sanatseverlere farklı deneyimler sunan XMAM, tarihteki önemli eserlerle günümüzün sanat pratiğini teknoloji ve bilimle harmanlayarak dijital sanat ve yeni medya üretimlerine yer veriyordu.

Bilindiği gibi Mert Fırat, Muzaffer Yıldırım, Ferdi Alıcı ve Eylül Duranağaç Alıcı‘nın kurucu olarak yer aldığı dijital sanat müzesinin direktörlüğünü Esra Özkan yapıyor. Aynı zamanda müzeye DasDas kurucuları Didem Balçın, Harun Tekin ve Koray Candemir destek veriyor. DasDas, Mart 2017‘de Ataşehir, İstanbul‘da açılan çok amaçlı sahne ve gösteri sanatları merkezidir.

Kentimizde geçtiğimiz Ekim ayında kapılarını açan Downtown Yaşam ve Eğlence Merkezi’nde açılan DasDas’da aynı zamanda ülkemizin ikinci dijital sanat müzesi olan X Media Art Museum by DasDas’da bulunuyor.  Bu özel mekanda Downtown Yaşam ve Eğlenci Merkezi, 10 Ocak Gazeteciler Günü dolayısıyla basın temsilcilerini ağırladı.

Medya mensupları, Dasdas bünyesinde yer alan X Media Art Museum’daki özel gösterimde, dünyaca ünlü dijital sanat sergi deneyimini yaşadı.

Gösterim öncesi bir konuşma yapan Downtown Kültür Sanat Koordinatörü Ahmet Erdönmez de 10 Ocak Çalışan Gazeteciler Günü dolayısıyla gazetecilerin gününü kutlayarak, şunları söyledi:

“Kültür sanatla ilgili Türkiye’deki bütün etkinlikleri burada görebileceksiniz. Bugünkü dijital gösteride dünyada bir sürü örnekleri olan önemli bir çalışmayı birlikte göreceğiz. Burası sadece alışveriş ve yaşam merkezi değil aynı zamanda kültür sanata da önem verilen bir merkez. DasDas’ın bir yıl boyunca tiyatrolar, sinemalar, konserler gibi önemli etkinlikleri olacak. Ayrıca Downtown Müze Pars diye bir bölümümüz olacak. Alışveriş merkezinin içinde 3 bin 500 metrekare bir müze yapıyoruz. Osmanlı kültürünü tanıtan 30 bin kitabı olan bir araştırma kütüphanesi olacak. Bunun da çalışmaları başladı. Yani bir alışveriş merkezinde bir kültür merkezi ve müzenin olması farklılık yaratıyor.”

DasDas Bursa İşletme Müdürü Alper Baytekin de Türkiye‘de tek olan dijital serginin 27 Aralık’tan itibaren Bursa‘da kapılarını açtığını ifade ederek, gazetecilerle bunu deneyimleyeceklerini sözlerine ekledi. 

SERGİ HAKKINDA BİRKAÇ NOT

Leonardo da Vinci’nin dehası ve Van Gogh’un duygusal dokunuşları, “Parallel Unıverse/Paralel Evren” sergisinde yapay zeka tarafından yeni bir form ile sunuluyor. Leonardo’nun(Leonardo di ser Piero da Vinci 1452 İtalya-1519 Fransa) ve Van Gogh’un(Vincent Willem Van Gogh 1853 Hollanda-1890 Fransa) hayat boyu çizdiği tüm eskizleri, resimleri ve çalışmaları, yapay zeka algoritmaları sayesinde canlanıyor. İki bölümde gerçekleşen sergi şöyle:

Serginin ilk bölümünde İtalyan sanat tarihi verileri ve Leonardo da Vinci‘nin bilgilerinin yapay zekaya öğretilmesiyle elde edilen çıktılar, 15 milyar fırça darbesiyle partikül olarak soyut estetik bir dilde izleyicilerin karşısına çıkıyor. Serginin ilk bölümünün müziklerinde dünyaca ünlü Oscar ödüllü Nomandland (Nomadland Chloé Zhao’nun senaryosunu yazdığı, yapımcılığını üstlendiği ve yönettiği 2020 Amerikan drama filmi) filminin bestecisi Ludovico Einaudive (Ludovico Maria Enrico Einaudi, İtalyan piyanist ve besteci.  1955) ve Mercan Dede‘ye (Arkın Ilıcalı- 1966 Bursa) ait eserler eşlik ediyor. Ayrıca Mert Fırat da sesi ile sunumda yer alıyor.

İkinci bölümde ise Van Gogh’un yaşamı boyunca yarattığı tüm eserleri toplanarak yapay zeka ve gen algoritmalarıyla işleniyor. Veri boyama tekniğiyle renk paletleri birleştirilerek sanatçının eşsiz eserleri canlandırılıyor. Van Gogh’un 900’den fazla yağlı boya tablosu ve 1.100 eskizi toplandı, 4 bin 518 parça eser yapay zeka tarafından okundu ve işlendi. Bu işlem sonrasında verilerin içinde dolaşılacak hale gelmesi 504 saatlik bir süre aldı. Eserler 12 milyar parçacıktan oluşan yapay zeka fırça darbeleriyle yaratılarak adeta tabloların içinde geziliyormuş duygusunun yaratılması amaçlandı. 

Sanat ve teknolojinin bir araya gelmesiyle ortaya çıkan dijital sergi Parallel Unıverse DasDas’ın Bursa Downtown’daki sahnesinde yıl boyunca izlenime açık olacak.

SON SÖZ

Bursa’da sanatsal bağlamda radikal değişikler olmasa da çağdaş sanatlar ve dijital sanatlarda bir takım girişimler beni çok mutlu ediyor.

Bunların en yenisi Downtown Yaşam ve Eğlence Merkezi’nde  açılan DasDas’daki ülkemizin ikinci dijital sanat müzesi olan X Media Art Museum by DasDas bence önemli çağdaş ve dijital sanatlar yaşatılmalı.

Bunlar için yatırım yapan herkes çok değerli işlere imza atıyor. Downtown Yaşam ve Eğlence Merkezi’ndeki  X Media Art Museum by DasDas Bursa görülmeli, gezilmeli ve izlenmeli.