1917 yılında henüz 16 yaşındayken, babasını bir bakkal dükkanı açmaya ikna eden Vehbi Koç (1901 – 1996), ticaret hayatına Ankara’da başlar. Koç Holding, 1926 yılında Vehbi Koç tarafından kurulan holdingdir. Türkiye’nin ilk holdingi ve en büyük özel kuruluşlarından birisidir. Vehbi Koç, babasının adına kurulan bu dükkanı 31 Mayıs 1926’da Koçzade Ahmet Vehbi adıyla Ankara Ticaret Odası’na kaydettirir. Bu tarih, Koç Topluluğu’nun doğuşunu simgeler ve Topluluğun resmi kuruluş tarihi olarak kabul edilir.
Türkiye’de ilk anonim şirketinin kurulması, ilk endüstriyel girişim, ilk uluslararası ortaklık, ilk halka arz gibi pek çok ilke imza atan Koç Topluluğu‘nun en önemli hedefi tüm paydaşları için katma değer yaratmaktır.
KOÇ Holding’in Bursa’ya yapmış olduğu yatırımlara göz attığımızda ilk anda aklıma şu isimler gelir:
“Aygaz’ın Bursa dolum tesisi, şirketin kurumsal tarihine göre 1966 yılında faaliyete geçer. Siemens ile ortak kurulan Türk Siemens 1964 yılında, TAT Gıda 1967 yılında, Fiat ile ortak kurulan Tofaş 1968 yılında, Magneti Marelli ile ortak kurulan Mako 1970 yılında, KAV kibrit fabrikası 1970 yılında, 1973 yılında otomotiv sanayi için çeşitli dökümler yapabilecek Döktaş Fabrikası, 1979’da özel sektörün en büyük ağır sanayi tesisi olarak yapılan Asil Çelik, 1992 yılında Demirdöküm’ün İnegöl tesisleri faaliyete geçer.”

Zaman içinde bu fabrikaların bazılarında ortaklık yapısı değişir, bazıları elden çıkarılır. Size bu kuruluşların kuruluş sürecinde yaşanan bazı anekdotları aktarmak istiyorum.

1963 yılında şirket olarak kurulan Türkiye’nin ilk kablo fabrikası 1964’de üretime başlar. Koç Simko Grubu, Siemens’in Türkiye mümessilidir. İki grup ortaklaşa bir kablo fabrikası kurmaya karar verir. Vehbi Koç yatırımı rahat konuşabilmek için Siemens’in patronu Ernst Von Siemens’i Türkiye’ye davet eder. Geliş tarihi de 25 Mayıs 1960 olarak belirlenir. Sıkıyönetimin uygulanmaya başladığı o dönemde Siemens, gelip gelmeme konusunu Vehbi Koç’a sorar. Vehbi Bey gelmesini ister. Ve Ernst Von Siemens 25 Mayıs 1960’da Türkiye’ye gelir. İki gün sonra da 27 Mayıs 1960 ihtilali olur.
Vehbi Koç olayı şöyle anlatır:
“Birçok arkadaşımın gelmemesi yönündeki yaptıkları tavsiyeyi dinlemeyerek bu adamı neden getirttim, bir an önce gitmesini nasıl sağlayabilirim diye kahroluyorum. O sırada ne malımı, ne canımı, ne ailemi hiçbir şeyi düşünmeden sabaha kadar odamda pijama ile dolaşarak Erns Von Siemens’i nasıl ülkesine gönderebileceğimi düşünüyorum.”
Sonunda Vehbi Koç İstanbul Valisi Refik Tulga’nın yardımıyla Siemens’in patronunu ülkesine gönderir. Doğal olarak o yatırım kalır. Aradan süre geçer ve Koç ile Siemens’in ilişkileri devam eder. Ve süreçte 1963 yılında yüzde 51 Siemens, yüzde 49 Koç Holding ortaklığıyla Bursa Mudanya’da ülkemizin ilk kablo fabrikası olan Türk Siemens Kablo A.Ş. kurulur.

1968 yılında sanayi bakanlığı FIAT-KOÇ ortaklığıyla TOFAŞ’ın kurulmasına izin verir. Fabrika yeri netleşir ve toplam 600 bin metrekarelik bir arsa köylülerden toplanacaktır. Vehbi Koç, dönemin BTSO Genel Sekreteri Ergun Kağıtçıbaşı’na vekaletname verdirir. İş Bankası’na Ergun Bey adına bir hesap açtırır ve 7.5 milyon lira yatırır. Ergun Kağıtçıbaşı Vehbi Koç ile anısını şöyle anlatır:
“Bu arada evde otururken telefon çaldı. Çelik Palas’tan Vehbi Koç arıyordu. ‘Evlat gel sana portakal suyu ısmarlayayım’ diyerek beni çağırdı. Sonra arsayı görmek istedi. Lacivert Ford’u hazırlandı ve arsaya gittik. Yeri çok beğendi ve teşekkür etti. Bu arada bana iş teklif etti ve bende kibar bir dille geri çevirdim.”
TOFAŞ’ın açılışı sırasında Agnelli’nin kardeşi Dr. Umberto Agnelli ve Rahmi Koç fabrikaya gelirler. İçeri gireceklerdir. Bir komiser yardımcısı buradan araba girişi yasak. Başkomiserim öyle dedi, der. Rahmi Bey kalkar, Umberto Agnelli’ye bundan sonrasını yürüyeceğiz, der.
Açılış akşamı Çelik Palas’ta bir resepsiyon vardır. Vehbi Bey, kapıdan girerken görevli bir genç kız ismini sorar. Elindeki listeye bakar, isminiz yazmıyor efendim, sizi alamayacağız, der. Vehbi Bey yanındakilere döner, bu kızım bizden mi, aferin ona der.
TOFAŞ’ın temeline ilk harcı Rahmi Koç atar.

BOSB’ye gelen ilk yabancı ortaklı yatırımlardan bir tanesi de MAKO’dur. Koç Holding ve İtalyan Magneti Marelli ortaklığı olan bu kuruluş 1970 yılında BOSB’de yerini alır. Firmanın 1970 yılındaki ilk arsa gezisine Rahmi Koç, Bernar Nahum ve dönemin BTSO Yönetim Kurulu Başkanı Abdi Biçen birlikte katılır.
Bursa OSB kurulduğunda KOÇ Holding’in bir yatırımının buraya yapılması arzulanır. Koç Tat Konserve’yi kuracaktır. OSB’de araştırma yapılır ama Yenişehir ve Mustafakemalpaşa’ da domates ektirdiği ortaya çıkar, 1967 yılında Mustafakemalpaşa’ da kurulur. Onun üzerine Bursa OSB’ye bir yatırım yapılsın diye OSB içine Aygaz dolum tesisleri 1966 başlarında gelir. Aygaz’ın da o zamanlar müdürü Orhan Pamuk’un babası Gündüz Pamuk’tur.
Bir de TOFAŞ Spor Kulübü ile ilgili anı paylaşmak isterim. Vehbi Bey, Semahat Arsel hanımla birlikte TOFAŞ’a gelir. Orada Arslan Köksal’ın odasında oturulurken, o dönem fabrika personel müdürü ve TOFAŞ Spor Kulübü kurucusu Yalçın İpbüken, Vehbi Beyi bir gün sonra yapılacak güreş müsabakalarına davet eder. Vehbi Bey ve Semahat Hanım karşı çıkarlar. Israr devam edince Vehbi Bey “Bana bir şey göstermek istiyorsunuz, geleceğim. Ama ben oraları bilmem, gelin beni Çelik Palas’tan alın” der.
Vehbi Bey spor salonundan içeri girdiğinde salon Vehbi Koç tezahüratları ile yıkılır. Mehmet Karasarlıoğlu o sırada Validir. Vali Bey ile beraber otururlar. Bizim sporcular yendikçe herkes “Vehbi Koç” diye alkışlanır.
Vehbi Bey, Vali Karasarlıoğlu’na şöyle der:
“Ben hayatımda böyle şey görmedim. Başkaları söylese katiyen dinlemem ve doğruluğunu kabul etmem. Ama bu hayatımda bir daha yaşayamayacağım olay. Ben bu kadar yatırım yaptım, bu kadar yurt açtım, bu kadar sosyal, insani işler yaptım. Bu kadar alkış almadım, ben ne yapıyorum burada.”
O sırada Türkiye’de enerji kısıtlaması var, hiçbir gece elektrikler düzgün yanmıyordu. Salonda bir buçuk saat enerji kesilir, Vehbi bey ve Vali bey orada karanlıkta bekler.

SON SÖZ
Mutlaka atladığım yatırımlar olmuştur. Affola. Ben Bursa adına Koç Holding’e teşekkür ediyorum. Rahmetli Vehbi Koç ve Mustafa Koç’u da saygıyla anıyorum.
Rahmi Koç ve diğer aile fertlerine sağlıklı ömürler diliyorum.
Koç Holding’e de nice yaşlar diyorum.