Bursa’da ipekçilik sektöründe kökleri 150 yılı aşan İpeker Ailesi’nin büyük dedeleri Dağıstan doğumlu Abdül Gaffar Efendi, 19. yüzyılın ortalarında Bursa’dan ipek kozası alıp, satan bir tüccardır. Daha sonrada eşiyle birlikte Bursa’ya yerleşir.

Oğulları Gaffarzade Mehmet’te baba mesleğini devam ettirir. 1915 yılı Ağustos ayında Osmanlı Hükümeti  döneminde I. Dünya Savaşı nedeniyle, Bursa’dan Rum ailelerle, birlikte Ermeni aileler de tehcir edilir.

Bu tehcir sırasında ailelere Ağustos ayında 3 gün mallarını satma hakkı tanınır. Daha sonra talep üzerine bir 3 gün daha verilir. Tahminen o zaman diliminde Gaffarzade Mehmet, Bursa’da ipek fabrikaları olan ve ticaret yaptıkları Köleyan Ailesi’nden fabrikalarını satın alır. Bu fabrika İpeker Ailesi’nin Umurbey’de olan ilk fabrikasıdır. Süreç içinde büyütülen bu fabrika dönemin en önemli fabrikalarından biri olduğu gibi çeşitli yabancı ve yerli protokol ve de devlet başkanları tarafından gezilir.

İpeker Ailesi süreç içinde Bursa OSB içindeki ilk fabrikalardan biri olan fabrikalarını yapar. Diğer fabrikada da üretim devam eder. İlerleyen zamanlarda o fabrika Bursa Büyükşehir Belediyesi’ne devredilir.

TOFAŞ BURSA ANADOLU ARABALARI MÜZESİ DOĞUŞU

1997-98 yıllarında gerek ülke gerekse TOFAŞ açısından ekonomik sıkıntıların olduğu yıllardır. O dönemlerde TOFAŞ’ın başında Jan Nahum vardır. Mimar ve koleksiyoner Naim Arnas ise fabrikanın idari binasının iki avlusu içinde bir yeni, bir eski araba müzesi kurmak için çalışmalar yapmaktadır. Projeleri hazırlanmıştır. O süreçte ülkemizde endüstriyel tasarım dendiğinde aklımıza gelen ilk isim olan Prof.Dr.Önder Küçükerman hoca müzenin fabrikanın dışında yapılması görüşünü dile getirir. Hatta o dönemlerde Üçpınarlar’da bulunan 2600 yıllık savaş arabasından söz eder.(Balıkesir yakınlarında 1998’de yapılan yol çalışması sırasında ortaya çıkarılan Üçpınar Tümülüsü’nde M.Ö. 6. Yüzyıldan kalma savaş arabası) Arabanın restorasyon ve rekonstrüksiyonu Ankara’da yapılmaktadır. Naim Arnas, Ankara’ya gider ve o çalışmaları izler. Sonra o savaş arabası TOFAŞ sponsorluğunda bu Arkeoloji Müzesi’nin müdürlüğünü Öcal Özeren’in yaptığı dönemde(onun da sürece büyük katkıları olmuştur) müzede oluşturulan özel bir bölüme konulur.

Önder Hoca, dönemin Büyükşehir Belediye Başkanı Erdem Saker’in aynı zamanda mimar olan danışmanı Engin Yenal’dan söz eder. O dönemler harabeye dönmüş, içinde ayyaşların yaşadığı İpeker fabrikasını anlatır. Naim Arnas, İpeker fabrikasına gider görür. Sonra Jan Nahum’u oraya götürür. Yenal’da Saker’e konuyu açar.

Ve finalde…

Dönemin Bursa Büyükşehir Belediye Başkanı Erdem Saker(1994- 1999) ile dönemin TOFAŞ CEO’su Jan Nahum(1994/97 Genel Müdür, 1998/2002 CEO) arasında imzalanan bir protokol ile bu eski ipek fabrikası müze yapılmak üzere TOFAŞ’a  verilir. Fabrikanın müzeye dönüşümü 4 yıl sürer. Bu çalışmalar mimar/koleksiyoner Naim Arnas(Naim Bey daha sonra Bursa Kent Müzesi’ni de yapar)  yönetiminde sürdürülür.

Bu kültür ve sanat kompleksinde; 1850’li yıllara ait “Eski İpek Fabrikası”nda “Mancınıkhane”, 19’uncu yüzyıldan kalma “Kozaklık” ile alandaki bin  dört yüz metrekarelik eski ipek fabrikası, TOFAŞ tarafından restore edilir.

Umurbey Hamamı’nın, örnek nitelikteki restorasyon çalışmaları da 2008 yılında tamamlanır ve yapı “TOFAŞ Sanat Galerisi” olarak Bursa’ya kazandırılır

MÜZENİN AÇILIŞI

Ne yazık ki müzenin açılışını yapmak, protokolü imzalayanlara nasip olmaz. Jan Nahum, FIAT’a gider, Saker seçimi kaybeder. 30 Haziran 2002’de  Bursa Büyükşehir Başkanı Erdoğan Bilenser(1999 – 2004) ve TOFAŞ CEO’su Antonio Bene (2002/2004)  ile dönemin Devlet Bakanı Recep Önal tarafından açılır.

MÜZEDE NELER VAR?

Türkiye’nin çeşitli illerinden seçilerek bir araya getirilen kağnılar, at ve öküz arabaları, top arabaları, ot arabası, odun arabası gibi pek çok araba, panyolar, çarklılar, yarım esebey, briçka gibi tarihi arabalar çok ince işlemlerden geçirilerek restore edildikten ve sınıflandırıldıktan sonra sergilenmektedir.

Bu 2600 yıllık savaş arabasının replikası, TOFAŞ üretimi 8 otomobil, ilk üretilen ve dönemin BTSO Başkanı Abdi Biçen’e (Biçen’in TOFAŞ’ta büyük katkıları vardır) armağan edilen “000001 seri” numaralı Murat 124’de orada sergilenir.

MÜZEDEKİ DİĞER ETKİNLİKLER

Tofaş Anadolu Arabaları Müzesi, sanatın farklı disiplinlerdeki sergileri dönemsel olarak ziyarete açarken; çocuklar ve yetişkinler için de atölye ve etkinlikler düzenliyor. Müzede 5-6 yaş grubu çocuklara trafik bilincini aşılamak amacıyla 40 dakikalık teorik bilgiler içeren video sunumunu takiben, eğitim pistinde çocuklara özel hazırlanmış FIAT 500 araçlarla uygulamalı Trafik Eğitimi gerçekleştiriliyor.

TOFAŞ SANAT GALERİSİ

“Tofaş Sanat Galerisi”nde bu güne kadar, Piemonte Torino Design, Eski Hamam Eski Tas, Atlı Karınca Oyuncak Sergisi, Zaman Makineleri- Saat Sergisi’nin haricinde, Yapı Kredi Private Banking ve Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık iş birliği ile 11 Kasım 2015-19 Şubat 2016 tarihleri arasında “İşte Benim Zeki Müren” sergisi ziyaretçilerini ağırladı.

Müzede halen Kantarın Topuzu ‘’ Ölçü Aletleri’’ sergisi teşhir ediliyor.

Tofaş Bursa Anadolu Arabaları Müzesi ayrıca 2022 yılının Kasım ayından bu yana; Türk Seramik Derneği(TSD) tarafından Durma Sanat ana sponsorluğunda düzenlenen ve bu yılki ilk edisyonunun ana teması “Zamanın Ruhu: Mavi olan Uluslararası Seramik Bienali” kapsamında Hacettepe Üniversitesi‘nin Macsabal Heykelleri Koleksiyonu‘na ev sahipliği yapıyor.

SON SÖZ VE TEŞEKKÜR

Bu güzel müzemiz 20. yaşını kutluyor. Nice yaşlara. Yolunuz bir gün Umurbey’deki TOFAŞ Bursa Anadolu Arabaları Müzesi’ne düşsün. Görülmeye değer, pişman olmazsınız.

Bu arada Erdem Saker, Jan Nahum, Naim Arnas, Önder Küçükerman, Öcal Özeren ve Engin Yenal’a da teşekkürler.