Dünya Uzay Haftası, her yıl 4-10 Ekim tarihlerinde kutlanan haftadır. BM Genel Kurulu, 6 Aralık 1999 tarih ve 54/68 sayılı kararıyla, uzay bilimi ve teknolojisinin insanlık durumunun iyileştirilmesine yaptığı katkıları kutlamak amacıyla Dünya Uzay Haftası’nı ilan eder.
1999‘da Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilen Dünya Uzay Haftası, insanlığın uzaya doğru açılmasında dönüm noktası olan iki olaya işaret eder.
Bunlardan ilki 4 Ekim 1957’de dünyanın ilk yapay uydusu Sputnik 1’in (Ruşca yoldaş demektir. Sputnik 1, Dünya’nın ilk yapay uydusudur) uzaya fırlatılması ve böylece uzay keşfinin yollarının açılmasıdır.
İkincisi ise 10 Ekim 1967‘de kısa adı ile Uzay Antlaşması olarak bilinen Ay ve Gök Cisimleri Dahil Uzayın Keşfi ve Kullanımı için Devletlerin Faaliyetlerini Düzenleyen İlkeler Antlaşması‘nın yürürlüğe girmesidir.
Dünya Uzay Haftası, Birleşmiş Milletler tarafından Dünya Uzay Haftası Derneği‘nin (WSWA) desteğiyle koordine edilir. WSWA, kendi ülkelerinde Dünya Uzay Haftası‘nın kutlanmasını teşvik eden küresel bir Ulusal Koordinatörler ekibine liderlik eder.
Dünya Uzay Haftası Derneği tarafından açıklanan 2025 yılı teması “Uzayda Yaşamak (Living in Space)” olur. Tema, insanlığın uzayı bir yaşam alanına dönüştürme sürecine ışık tutarken; yenilikçi teknolojiler, karşılaşılan zorluklar ve küresel iş birliğine dayalı çabaları ön plana çıkarır.

DÜNYA UZAY HAFTASI DERNEĞİ
Dünya Uzay Haftası Derneği (WSWA), 1980 yılında her yıl 16-24 Temmuz tarihleri arasında Ay’a ilk inişin kutlandığı “Uzay Haftası”nın koordinatörü olarak faaliyete başlar.
Dünya Uzay Haftası Derneği, 50‘den fazla ülkedeki ulusal koordinatörler tarafından desteklenen, kâr amacı gütmeyen, sivil toplum kuruluşudur. Buzz Aldrin, Bill Nye the Science Guy, Tom Hanks, Dumitru Prunariu ve dünyanın dört bir yanından uzay liderlerinden oluşan tamamen gönüllülerden oluşan bir Yönetim Kurulu tarafından yönetilir. Derneğin hedefleri, dünya genelindeki insanları uzaydan elde ettikleri faydalar konusunda eğitmek, sürdürülebilir ekonomik kalkınma için uzay kullanımını teşvik etmek, uzay çalışmaları ve eğitimi yoluyla bilime olan ilgiyi ve ülkeler arasında iş birliğini teşvik etmektir.

UZAY HAFTASI VE BURSA
Her yıl Dünya Uzay Haftası Derneği tarafından belirlenen tema doğrultusunda düzenlenen etkinliklerin Türkiye Ulusal Koordinatörü görevini bu yıl da GUHEM (Gökmen Uzay ve Havacılık Eğitim Merkezi) üstlenir.
Bursa’da hayata geçirilen GUHEM, Türkiye’nin uzay ve havacılık ekosistemine yön veren öncü bir girişim olarak faaliyetlerini yürütür. GUHEM, 2023 yılından itibaren başarıyla yürüttüğü ulusal koordinatörlük görevini bu yıl da sürdürür. Alanında Avrupa’nın en büyüğü olan merkez, Dünya Uzay Haftası kapsamında gerçekleştirilecek etkinliklerle gençleri, bilim insanlarını ve toplumu geleceğin uzay çalışmalarına daha da yakınlaştırmayı hedefler.
Konferanslardan sergilere, atölyelerden halka açık büyük etkinliklere kadar pek çok organizasyon, bilime olan ilgiyi artırmayı ve toplumları uzay çalışmaları etrafında buluşturmayı amaçlar.
Bursa Ticaret ve Sanayi Odası (BTSO) öncülüğünde, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) iş birliğiyle hayata geçirilen GUHEM, 13.000 metrekarelik alanı ile genç nesilleri uzay ve havacılık teknolojileriyle buluşturan Türkiye’nin uzay temalı ilk interaktif merkezidir. 2020 yılında ziyaretçi kabulüne başlar.

Türkiye’nin Milli Uzay Programı’nda belirlenen 10 stratejik hedef doğrultusunda Türkiye Uzay Ajansı (TUA) ile iş birliği içerisinde faaliyetlerini sürdüren GUHEM; 154 interaktif düzenek, Havacılık Eğitim Merkezi, Uzay İnovasyon Laboratuvarı, Kimya ve Biyoloji Laboratuvarı, Matematik, Robotik Kodlama, Uzay ve Havacılık Atölyeleri ile geleceği şekillendiren eğitim ve deneyim imkanları sunar.
Avrupa’nın en büyük, dünyanın sayılı merkezlerinden biri olarak özgün mimarisiyle Bursa’nın sembol yapıları arasında yer alan GUHEM, 2019 Avrupa Gayrimenkul Ödülleri (European Property Awards) kapsamında “Kamusal Yapılar” kategorisinde kazandığı ödül ile hem şehrimizin hem de ülkemizin gurur kaynağı olur. GUHEM yetkilileri bugün Türkiye çapında bir zoom toplantııs yapıp, konunun ilgili öçğretmenleriyle taslak program üzerinde çalıştı.
SON SÖZ
Evrenin 13.8 milyar yıl önce büyük patlama ile başladığı yolculuk, sürekli genişleyerek devam ediyor. İçinde yaşadığımız 13.6 milyar yaşındaki Samanyolu galaksisi, evren içinde küçücük bir yer tutuyor. Bazı uzay bilimcilere göre 2 trilyona yakın galaksi var. Bizler 4.6 milyar yaşındaki güneşin çevresinde 4.543 milyar yıldır dönüyoruz. Bilim dünyası 4.530 milyar yıl önce Theia ile Dünyanın çarpıştığı Ay‘ın doğduğunu söyler.
Bu büyüklükler içinde sadece 40.000 yıl önce mevcut 8-9 türden biri olan türümüz konuşma becerisini kazanarak türünü devam ettirdi.

Uygarlık adını verdiğimiz ve oluşturduğumuz bu dünyanın hali ortada. Hep daha çoğunu isteyerek hep daha fazlasını arzulayarak dünyamızı yönetenlerin yarattığı dünyamızın 3/4 ‘ünü su oluşturur. Bu suların ancak yüzde 2.5’i kullanılabilir tatlı su kaynağı olup; 1.4 milyar insan ise yeterli içme suyuna ulaşamıyor. 2050 yılında yeterli içme suyuna ulaşamayan insan sayısının 3.76 milyara yükselebileceği tahmin ediliyor.
Dünya genelinde 2,8 milyar insan (küresel nüfusun %35’i) sağlıklı beslenmeyi karşılayamıyor. Düşük gelirli ülkelerde bu oran daha da yüksek; bu ülkelerde insanların %71,5‘i sağlıklı beslenemiyor. 2024 Küresel Açlık Endeksi‘ne göre 36 ülkede açlık seviyesi ciddi düzeyde.
Tüm bu realiteler içinde Uzay önemli ve değerlidir. Çünkü genç nesillerin bu alana ilgi duyması daha fazla sorgulamalarına ve insanın evrenin hakimi olmadığını anlamalarına yol açar. Evrenin devasalığı içinde Samanyolu’nun, güneş sisteminin ve dünyanın küçücük bir yer tuttuğu ve insan yaşamının bir iğne deliğinden daha küçük bir süreyi kapsadığını farkeder.
Bu nedenle bu alana veya farklı alanlara ilgi duyan genç insanlar daha iyi bir gelecek inşaa etmek için, daha mütevazi, daha tasarruflu, bilim ağırlıklı bir yaşamı tercih edip, ülkelerine, çevrelerine ve insanoğluna katma değer yaratacak işlere yönelebilir.
Kader dediğiniz şey insanın sahip olduğu akılla önüne çıkan yol ayırımlarında yaptığı tercihtir. Kul hakkı yiyip, yememek; dürüstlük ve hırsızlık arasındaki seçim; adaletli davranıp davranmamak v.b. hep seçimlerdir.
GUHEM ve benzeri kurumlar bu açıdan önem taşır. Ben 2025 Dünya Uzay Haftası etkinliklerinde GUHEM’e başarılar diliyorum.